|
Uluslararası literatürde çatılar genel olarak soğuk ve sıcak çatı olarak
tanımlanmaktadır. Çatıyı oluşturan tabakalar arasında havalandırılabilen hava
boşluğu bulunan çatılara 'soğuk çatılar' denmektedir. Meyilli çatılar genellikle
bu cinstendir. Çatıyı meydana getiren tabakalar arasında hava boşlukları
bulunmazsa, yani tabakalar birbiri üzerine uygulanmışsa, bu tip çatılara da 'sıcak
çatılar' denmektedir. Düz teras çatılar bu tipe ait örneklerdir. Yapı fiziği
bakımından soğuk çatıların sıcak çatılardan farkı, soğuk çatılarda su buharının
ısı yalıtım katmanı ile çatı örtüsü arasındaki hava tabakası içinde
uçabilmesidir [1]. Türkiye'de çatılardaki yalıtım uygulamaları, teras çatılarda
yalıtım uygulamaları ve meyilli (oturtma) çatılarda yalıtım uygulamaları olmak
üzere 2 grup altında incelenebilmektedir. Teras çatılarda (sıcak çatılar) ısı
yalıtımı ve su yalıtımı beraber çözümlenmelidir [2]. Teras çatılarda yalıtım
uygulamaları, ısı yalıtım malzemesinin konumuna göre aşağıdaki şekillerde
uygulanmaktadır:
Klasik sistem
Isı yalıtım malzemesi su yalıtım malzemesinin altındandır. Uygulama şekilleri
şöyledir: Yapının mevcut beton zeminin üzerine, pürüzsüz bir yüzey meydana
gelecek şekilde eğim betonu uygulanmakta ve üzeri ince bir şap ile
düzeltilmektedir. Şapın kurumasının ardından yüzeye bitümlü örtü uygulanmakta ve
yapıştırılmaktadır. Bu örtünün üzerine buhar kesici ve dengeleyici katman
uygulandıktan sonra ısı yalıtım malzemesi bitüm ile yapıştırılmaktadır. Isı
yalıtım malzemesinin üzerine su yalıtım örtüleri serilip yapıştırılmaktadır (Şekil
1). Ancak ısı yalıtım örtüsünün yapıştırma esnasında maruz kaldığı ısıya
dayanıklı bir malzeme olması dikkat edilmesi gereken önemli bir noktadır. Bu
sistem, üzerinde gezilemeyen teras çatı sistemidir.
Spesifik sistem olarak da tanımlanan bir başka çözümde de ısı yalıtım malzemesi,
yapıştırma ısısına dayanıklı değil ise üzerine bir şap tabakası (eğim betonu)
dökülmekte ve su yalıtımı uygulaması yapılmaktadır. Bu sistemin klasik sistemden
farkı; ısı yalıtım katmanının hem altına hem de üstüne buhar kesici ve
dengeleyici tabaka uygulanması ve su yalıtım katmanının üzeri önce ayırıcı bir
tabaka sonra da harç ve döşeme kaplaması ile kaplanarak üzerinde gezilebilir
hale gelmesidir (Şekil 2). Bunun nedeni, yoğuşmanın ısı yalıtım malzemesine
zarar vermesini önlemektir.
Ters Çatı Sistemi
Isı yalıtım malzemesi su yalıtım malzemesinin üzerindedir. Uygulama şekilleri
şöyledir: Ters teras çatılarda, ısı yalıtım malzemesi, su yalıtım tabakalarının
üstünde yer alır. Bu durumda, yağış suyu ile ıslanmaya bırakılan ısı yalıtım
malzemesinin kapalı gözenekli olmasına dikkat edilmelidir. Isı yalıtım levhaları
şaşırtmalı olarak uygulanmakta ve derz yerleri arasında açıklık kalmayacak
şekilde döşenmektedir. Bu sistemde buhar kesici ve dengeleyici tabakalara
ihtiyaç bulunmayıp su yalıtım tabakaları da yapı ile birlikte korunmaya
alınmalıdır. Bu sistem, üzerinde gezilemeyen ters teras çatı sistemidir. Isı
yalıtım levhalarının üzeri ayırıcı bir katman ile kaplandıktan sonra rüzgarın
ısı yalıtım levhalarını yerinden oynatmaması veya suyun yalıtım levhalarını
yüzdürmemesi için yüzeye çakıl döşenmektedir (Resim 1). Çakıl katmanının üzerine
harç dökülerek bir tür döşeme kaplaması ile kaplanarak, çatı yüzeyi üzerinde
gezilen teras çatı olarak da kullanılabilmektedir (Resim 2).
Meyilli çatılar (soğuk çatılar), genellikle bir beton döşeme üzerine oturtulan,
üstü kiremit v.s. gibi bir örtü ile kaplı olan ve çatı arası boşluğu bulunan
çatılardır. Ülkemizdeki çatılar genellikle bu şekildedir. Çatı eğiminin yüzde 33
olması nedeniyle çatı arası boşluğu genellikle değerlendirilememektedir. Meyilli
çatılarda yalıtım uygulamaları 4 farklı şekilde yapılabilmektedir:
a- Çatı arası döşemesi üzerinde ısı yalıtım uygulamaları
Üzerinde gezilemeyen oturtma çatılarda, çatı arasındaki betonarme döşeme üzerine
genellikle rulo veya şilte şeklinde mineral lifli ısı yalıtım malzemeleri
kullanılmaktadır. Şilteler yan yana gelecek şekilde, dikmelerin isabet ettiği
yerler oyularak serilmektedir (Şekil 3). Ancak çatı şiltesinin üzerinin
parçalanmaması amacıyla üzerinde yürünmemeli veya üzerine ağırlık uygulanması
önlenmelidir. Çatı arasında istenilen noktalara ulaşım, ahşap kadronlar üzerine
çakılmış kalaslarla yürüme yolu yapılarak sağlanmaktadır. Kışın yoğuşma riskinin
ortadan kaldırılması, yazın da çatı arasında aşırı ısınan havanın tahliyesinin
sağlanması bakımından şiltelerin üzerinin herhangi bir malzeme ile örtülmemesi
dikkat edilmesi gereken önemli bir noktadır.
Üzerinde gezilebilen oturtma çatılarda ise döşeme üzerinde genellikle şilte
şeklindeki mineral lifli ısı yalıtım malzemesi yerine sert yalıtım levhaları
kullanılmaktadır. Mevcut beton zeminin üstü düz bir yüzey meydana gelecek
şekilde harç v.s. artıklarından temizlenmektedir. Bu artıkların kazınıp
temizlenmeyecek kadar çok olduğu durumlarda beton üzerine düzgünlüğü temin
edecek mala perdahlı ince bir şap yapılmaktadır. Bu şap kuruduktan sonra üzerine
naylon veya bitümlü örtü serilmekte ve gerekli kalınlıkta ve yüksek yoğunlukta
ısı yalıtım levhaları döşenmektedir. Yalıtım malzemesinin üstüne tekrar naylon
konulmakta ve yüksek dozlu şap yapılmaktadır. İsteğe göre şapın üstü herhangi
bir döşeme malzemesiyle kaplanabilmektedir.
b- Mertek üstü ısı yalıtım uygulamaları
Bir başka uygulama da mertekler üzerine uygulanan yalıtım şeklidir. Mertekler
üzerinde bulunan kaplama tahtaları üzerine bir buhar kesici tabakanın
serilmesiyle kadronların arasına ısı yalıtım levhaları dizilmektedir. Bunun
üzerine su geçirmeyen kiremit altı örtüsü serilerek ahşap kadronlara kiremit
altı çıtası çakılmakta ve kiremitler döşenmektedir (Şekil 4).
c- Mertek arası veya altı ısı yalıtım uygulamaları
Bu uygulama şekli çatı arası kullanılabilen çatılarda eğim hizasında uygulanan
yalıtım şeklidir. Isı yalıtım malzemesinin mertekler arasında olması, çatı
kesiti kalınlığının artmasını önlemektedir. Bu gibi yerlerde yalıtım malzemesi
olarak genellikle bir tarafı alüminyum folyo kaplı mineral lifli malzeme
kullanılmaktadır. Malzemenin alüminyum folyo gibi buhar difüzyon direnci çok
yüksek bir katman ile kullanılması, kış aylarında meydana gelebilecek yoğuşmadan
dolayı yalıtım malzemesinin zarar görme riskini ortadan kaldırmaktadır.
Malzemenin alüminyum folyolu yüzeyi, içe gelecek şekilde (sıcak tarafa)
merteklerin arasına yerleştirilmekte ve merteklere tutturulmaktadır (Şekil 5).
Malzemenin üzeri isteğe bağlı olarak alçı plaka, lambri v.s. gibi tavan kaplama
malzemeleriyle kaplanabilmektedir. Kaplama malzemesi ile alüminyum folyo
arasında mesafe bırakılması ile yalıtım malzemesinden daha iyi sonuç
alınmaktadır.
d- Asma tavan uygulamaları
Asma tavan seviyesi, zeminden kot alınarak duvarda işaretlenmektedir. Bu
işaretlemeye göre duvarlara ve varsa mekandaki kolonların çevresine, kenar
çerçeve L profil montajı yapılmaktadır. Yalıtım malzemesinin uygulanmasından
önce, kullanılacak yere bir karolaj planı hazırlanmaktadır. Bu karolaj planında,
ihtiyaca göre belirlenecek aydınlatma armatürlerinin tipi ve miktarı da
gösterilmektedir. Ana taşıyıcının üzerine T profiller, askı çubukları ve
ayarlanabilir askı yayları bağlanmasından sonra profillerle oluşturulan kesitler
üzerine ısı yalıtım özelliği yanında ses yalıtımı ve akustik düzenleme özelliği
olan malzeme uygulanmaktadır. Bu malzemenin hafif olması uygulamada büyük ölçüde
kolaylık sağlamaktadır [3].
Asma tavan yapılmasını gerektiren nedenler; akustik düzenleme, ısı yalıtımı,
aydınlatma düzenlemesi, yangın uyarı ve yağmurlama sistemi yerleştirilmesi,
tesisatın gizlenmesi, ısıtma ve havalandırma sistemlerinin yerleştirilmesi,
esnek tasarım olanağı sağlanması şeklinde sıralanabilmektedir. Asma tavanlar,
insanların toplu halde yaşadıkları ve kullandıkları toplantı ve konferans
salonları, otel lobileri, bürolar, terminal binaları, lokanta, gazino, hastane,
büyük mağazalar, spor salonları, kapalı yüzme havuzları, metro vb. kamu
yapılarının yanı sıra günümüzde konutlarda da kullanılmaktadır.
Kaynaklar
1. Özer, M., "Yapılarda Isı-Su Yalıtımları Yapı Fiziksel Tanım
Hesaplama Esasları", İstanbul, 1982.
2. Eriç, M., "Yapı Fiziği ve Malzemesi", Literatür Yayıncılık, İstanbul, 1994.
3. İzocam, "Camyünü, Taşyünü, Ekspande Polistiren, Ekstrüde Polistiren,
Elastomerik Kauçuk, İzocam Optimum, Cam Giydirme Cephe Levhası Ürün Kataloğu"
İstanbul, 1993. |
